|
KISITLAR TEORİSİ (TOC)
Kısıtlar Teorisi İsrail kökenli bilim adamı Eliyahu Goldratt tarafından geliştirilmiştir. Kısıtlar Teorisi (Theory of Constraints - TOC) her sistemin en az bir kısıtı olduğu gerçeğinden yola çıkmaktadır. Eğer böyle bir durum sözkonusu olmasaydı, kar amaçlı bir örgütün sonsuz miktarda kar etmesi mümkün olabilirdi. Dolayısıyla Goldratt kısıtı "Bir sistemi amacına ulaşmasında yüksek performansa erişmeyi engelleyen herhangi bir şeydir" olarak tanımlamaktadır (Goldratt,1988, s.453). Kısıtlar teorisinin ikinci temeli ise; geleneksel düşüncenin tersine, her kısıtın aslında birer ilerleme olanağı olmasıdır. Kısıtlar Teorisi kısıtları pozitif olarak değrelendirir, zira bir sistemin performansını tanımlarlar ve sistem kısıtlarının derece derece yükseltilmesi sistemin performansını yükseltir (Rahman,1998, s.337).
Kısıtlar teorisinin çalışma prensibi sürekli ilerleme için beş adımlı bir yapı sunar (Goldratt,1990, s.5; Dettmer,1997, ss.14-15):
- Sistem Kısıtlarının Belirlenmesi: Bu kısıtlar fiziksel kısıtlar olabileceği gibi (malzeme, makina, talep vb.) yönetsel kısıtlar da olabilir. Örgütler genellikle fiziksel kısıtlardan çok yönetsel kısıtlara (politika, prosedür, kural ve yöntemler) sahiptirler (Goldratt;1990). Nitekim Goldratt'ın geliştirdiği "Şu Anki Gerçekler Ağacı" (current reality tree) politika kısıtlarını tanımlar. Bu kısıtların tanımlanması ve örgüt amaçlarına göre önceliklendirilmesi önemlidir.
- Sistem Kısıtlarının Örgüt Çıkarları için Nasıl Kullanılabileceğine Karar Verilmesi: Kısıt fiziksel bir kısıtsa amaç bu kısıtı mümkün olduğunca etkin hale getirmektir. Yönetsel bir kısıt etkin bir hale getirilemez fakat ortadan kaldırılıp değiştirilerek sistem çıktılarını destekleyecek bir hale getirilebilir.
- Diğer her şeyin Yukarıdaki Karara Göre İkinci Plana Bırakılması: Sistemin kısıt olmayan diğer bileşenleri kısıtı en etkin çalışır duruma getirmek için ayarlanmalıdırlar.Çünkü kısıt bir firmanın çıktısını belirleyen unsurdur. Kaynakların senkronizasyonu en etkin kaynak kullanımını sağlar. Kısıt olmayan kaynaklar verimli (kısıtın çıktısını destekleyen) ve aylak (sistem bozukluklarına karşı kullanılmayan ve ihtiyaç duyulmayan) kapasiteyi oluştururlar (Lockamy ve Cox;1994). Kısıt olmayan kaynaklar verimli kapasitenin ötesinde kullanıldıklarında çıktı oluşturmamalarına rağmen gereksiz envanter oluştururlar.
- Sistem Kısıtlarının Yükseltilmesi (İyileştirilmesi): Mevcut kısıtların özenli bir çabayla iyileştirilmesi performanslarını artıracaktır. Kısıtların performansı artınca kısıt olmayan kaynakların ve dolayısıyla sisemin verimi artacaktır. Ancak sonuç olarak sistem başka bir kısıtla karşı karşıya kalabilecektir.
- Bir sistem kısıtı ortadan kaldırıldığında ilk adıma geri dönülmesi.: Atalet de bir sistem kısıtıdır. Bu nedenle yukarıda açıklanan bu adımlar bir döngü haline getirilmelidir. Bir kısıt ortadan kaldırıldığında yeni kısıt belirlenerek bu çalışma sürdürülmelidir. Örgüt ve çevresi sürekli bir değişim içindedir ve örgüt bu değişime bu şekilde ayak uydurmalıdır.
|
|