|
ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS, Analytic Hierarchy Process - AHP) ; bir aktiviteler ya da kriterler setinin göreli önem derecelerini belirlemede kullanılan çeşitli yöntemlere eklenen yeni bir yöntemdir(Saaty ve Vargas,1994,s.1). Karar vermede kullanılanYöntemin farkı; kompleks, çok kişili, çok kriterli ve çok periyodlu problemleri hiyerarşik olarak yapılandırmasındadır (Wind ve Saaty,1980, s.641). Yöntem hiyerarşinin her düzeyinde belirlenen bir kritere göre elemanların bir matris yardımıyla ikişer ikişer karşılaştırılmasından ve bu sayede ağırlıklarının ölçeklendirilmesinden ibarettir. Bu ağırlıklandırma; geniş bir öz vektör problemine dönüştürülmekte ve normalize edilmiş bir ağırlıklar vektörüyle sonuçlanmaktadır. Bu göreli ağırlıklar, kaynakların dağıtımında bir önceliğin belirlenmesine yardımcı olmaktadır(Wind ve Saaty,1980, s.641). AHS'nin bir diğer olumlu yanı da; karar vermede ya da sorun çözümünde grup katılımına olanak sağlamasıdır. Zira AHS'nin temeli başkaları tarafından kabul edilen fikirleri, yargıları ve gerçekleri; sorunun gerçek görünümü olarak değerlendirmesidir. Grup katılımı kararı geçerli kılmak için önkoşulsa da grup büyüklüğünün artması uygulama güçlüğü yaratabilmektedir. Yöntem sayesinde bireyler ortak bir çözüme ulaşabilmek için, bilgilerini bilimsel ya da içgüdüsel olarak modele dahil ederler. Ancak bu bilgiler, yöntem sayesinde mantıksal bir süreçte işlem görmüş olurlar. Bir kararı verirken kullanılan ölçek önemlidir. Kararın anlamlı olabilmesi için hem istatistiksel olarak hem de sezgisel olarak anlam taşımalıdır. Nominal ölçekler sadece tanımlamalarda kullanıldıklarında anlam taşırlar. Sıralama ölçekleri bir grup verinin belli bir birimde aldıkları değere göre sıralanmalarından ibarettir. İçsel ölçekler ölçeğin yapısından kaynaklanan farklılıkları gösterirler. Örneğin 100 santigrat derecenin 50 santigrat dereceden daha sıcak olduğunu biliriz, ama bu 100 derece iki kat daha sıcaktır anlamına gelmez. Bu şekildeki karşılaştırmalı ölçümler mutlak bir sıfırdan başlarlar ve sıfır kabul edilen nokta değiştiğinde, değer de değişir. Oysa AHS sonuçlarından elde edilenler gibi oran ölçekleri makul karşılaştırma olanağı sağlarlar. Örneğin mesafe ve para birimleri bu tarz ölçeklerdir. 100 milyon TL, 50 milyon TL nin iki katıdır (QFDI,1999, s.7-5). Uygulamada satırlar sütunlarla karşılaştırılarak " satırdaki aktivite sütundaki aktiviteye göre ne kadar daha önemli ?" sorusunun cevabı her bir hücre için verilmektedir. Aynı aktivitelerin kesiştiği ve matrisin de diyagonalini oluşturan hücrelerde eşit önemi temsil eden "1" değerleri bulunmaktadır. Diyagonalin alt kısmı ise kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Zira matrisin aij hücresinin değeri x ise aji hücresinin değeri 1/x olmaktadır. AHS yönteminde temel olarak karşılaştırmanın (1-9) ölçeği ile yapılması öneriliyor olmasına rağmen Moisiadis'in yaptığı araştırmada (Moisiadis,1999,ss.204-211) (1-3) ya da (1-5) ölçeğinin daha tutarlı sonuçlar verdiği saptanmıştır. Bunun nedeni olarak ise (1-9) ölçeğinde önem derecesi farklarının ayırd edilmesinin güç olduğu belirtilmektedir. |